Πέμπτη, 26 Φεβρουαρίου 2009

Τα sms που μας έβγαλαν στους δρόμους…

Εκείνο το φοβερό καλοκαίρι της μαυρίλας, τότε που χάσαμε καμιά 90αριά ανθρώπους, την Πάρνηθα και πόσα άλλα δάση σε όλη την Ελλάδα, άρχισα να λαμβάνω μηνύματα από ανθρώπους που ήταν τόσο οργισμένοι, ώστε σχεδίαζαν «ομάδες οικολογικής κρούσης». Θεωρούσαν ότι είχε έρθει η ώρα να πάρουμε την κατάσταση στα χέρια μας, ακόμα και με τη βία.

Λάβαμε όμως και ένα sms, ανώνυμο, που μας καλούσε σε συγκέντρωση διαμαρτυρίας στο Σύνταγμα. Ποιος ήταν αυτός και τι ήθελε; Να συμμετέχουμε ή να αγωνιστούμε νοερά; Στο γραφείο τα τηλέφωνα πήραν φωτιά, ήταν άλλωστε της μόδας… Αρχικά, υποπτευθήκαμε τα γνωστά άγνωστα κόμματα της αντιπολίτευσης, αλλά κανένας δεν γνώριζε τίποτα. Παρακαλέσαμε όλους όσοι έλαβαν το μήνυμα να επικοινωνήσουν με εκείνους που τους το έστειλαν και εκείνοι με τη σειρά τους να κάνουν το ίδιο. Και φτάσαμε τελικά σε τρεις φίλους (όχι μπλόγκερς όπως ειπώθηκε τότε) που το έστειλαν επειδή δεν μπορούσαν άλλο να παρακολουθούν το «καυτό σήριαλ» στις τηλεοράσεις τους και να βλέπουν το κοντέρ των νεκρών να τρέχει…

Αυτή ήταν η πρώτη μαζική, ακαπέλωτη και οργισμένη διαμαρτυρία που έγινε ποτέ για το περιβάλλον στην Ελλάδα. Στις 8 Ιουλίου 2007, απόγευμα Κυριακής, μαζεύτηκαν μπροστά από τον Άγνωστο Στρατιώτη περισσότεροι από 7.000 άνθρωποι που γιούχαραν και τους 300 και τα κόμματα που εμφανίστηκαν εκεί με πανό. Ποτέ, μα ποτέ το περιβάλλον δεν είχε κατεβάσει κόσμο στον δρόμο. Και όμως, έγινε τότε. Και αυτή την αυθόρμητη, καθόλου βίαιη, αλλά πολύ δυναμική διαμαρτυρία ακολούθησε άλλη μια, ένα μήνα αργότερα: η σιωπηλή «μαύρη» διαδήλωση για τα δάση και τους νεκρούς. Αυτή η δεύτερη διαμαρτυρία ήταν ίσως ακόμα πιο αυθόρμητη, καθώς κανένας δεν αναζήτησε εμπνευστές και κανένας δεν διεκδίκησε τη σύλληψή της. Και μαζεύτηκε ακόμα περισσότερος κόσμος, ίσως και πάνω από 10.000. Μαύρισε το μετρό από τους μαυροντυμένους που έφτασαν στο Σύνταγμα. Όπως ακριβώς είχε μαυρίσει η ψυχή όλων μας.

Αυτή ήταν μια μικρή, αλλά ιστορικά ειρηνική αντίδραση στη βίαιη πραγματικότητα των καμένων ανθρώπων και δασών, της πολιτικής σαπίλας και της διαχρονικής και πολιτικά αχρωμάτιστης αδιαφορίας για το περιβάλλον. Μη βίαιη αντίδραση που τελικά έδωσε μια γερή κλωτσιά στην κοινωνία μας και της άλλαξε την πορεία. Από αυτό το πολύ αυθόρμητο και ελεύθερο «πράσινο κίνημα οργής» ξεπήδησαν φοβερές πρωτοβουλίες, όπως το oikologio.gr και δεκάδες άλλες δραστήριες ομάδες που θαυμάζω. Όπως άλλαξαν τα αντανακλαστικά και η ανταπόκριση της μεγάλης πλειοψηφίας μας. Και περιμένουμε να δούμε πότε θα συμμορφωθούν και οι πολιτικοί μας ηγέτες, οπότε θα μπορούμε να γιορτάσουμε μια τεράστια επιτυχία. Μη νομίζετε, δεν πετάω στα σύννεφα, ούτε και ήμουν ποτέ ρομαντική ή στραβή απέναντι στην τεράστια περιβαλλοντική κρίση. Σας λέω όμως αλήθεια, όσα πετύχαμε εκείνο το μαύρο καλοκαίρι, δεν μπορούσαμε να τα ονειρευτούμε ούτε για την επόμενη δεκαετία.

Αλήθεια, ποιο θα ήταν τότε το αποτέλεσμα μιας βίαιης οικο-τρομοκρατικής δράσης;

Δευτέρα, 23 Φεβρουαρίου 2009

Κοινωνικοί αγώνες χωρίς βία

Στη μεταπολιτευτική Ελλάδα όλοι λίγο πολύ φλερτάρουμε με την ιδέα της ένοπλης πάλης εναντίον ενός γερασμένου πολιτικού συστήματος που τελικά ούτε κράτος δικαίου, διαφάνειας και αλληλεγγύης στηρίζει, ούτε και μπορεί να ικανοποιήσει την ανάγκη για ελεύθερη έκφραση. Φανταζόμαστε τον αυτολεγόμενο «αντάρτη πόλης» ως τον σωτήρα που μας έλειπε και θα λυτρώσει την κοινωνία μας από την αδικία και την ανισότητα και φαντασιωνόμαστε εμάς ντυμένους με τη στολή του εκδικητή να χτυπάμε τους κακούς. Γι' αυτό γουστάρουμε τον Παλαιοκώστα, αφού γελοιοποιεί ένα σύστημα που ποτέ δεν ήταν κοινωνικά δίκαιο. Στο πολύ πίσω μέρος όμως της σκέψης μας υπάρχει ένας φόβος για αυτή τη νέα κατάσταση που θα έρθει όταν ο σημερινός διεφθαρμένος, άδικος και κοινωνικά αναίσθητος ισχυρός θα αντικατασταθεί από έναν άλλο πιο ισχυρό που θα έχει πάρει την εξουσία με βία.

Ίσως ακούγεται παράδοξο, αλλά η έννοια της «πάλης» δεν έχει μόνο μια βίαιη εκδοχή. Πάλη ενάντια σε καθεστώς καταπίεσης μπορεί να οργανωθεί και χωρίς βία. Και τέτοια παραδείγματα έχουν καταγραφεί πολλά στην ιστορία.

Διαβάζω στην πολύ αξιόλογη έκθεση «There are Realistic Alternatives» του Ινστιτούτου Άλμπερτ Αϊνστάιν μια απομυθοποίηση της μη-βίαιης πάλης:
  • Πιστεύεται από πολλούς ότι η βία πάντα δουλεύει γρήγορα, ενώ η μη-βίαιη πάλη θέλει πολύ χρόνο. Και οι δύο όμως αυτές απόψεις είναι λάθος.
  • Συχνά υποστηρίζεται ότι η μη-βίαιη πάλη είναι αδύναμη, αλλά στην πραγματικότητα μπορεί να είναι πολύ δυνατή. Μπορεί να παραλύσει ή ακόμα και να αποσυνθέσει ένα καταπιεστικό καθεστώς.
  • Η μη βίαιη πάλη δεν απαιτεί χαρισματικό ηγέτη.
  • Η μη βίαιη πάλη είναι διαπολιτισμικό φαινόμενο.
  • Η μη βίαιη πάλη δεν ανήκει σε καμία θρησκευτική πίστη, αν και έχει συχνά ασκηθεί με θρησκευτικά κίνητρα.
Στην ίδια έκθεση, ο Τζην Σάρπ (Gene Sharp), ηγετική προσωπικότητα στη μελέτη των μη-βίαιων εναλλακτικών κοινωνικής πάλης που μάλιστα έχει υποφέρει από τη λυσσώδη επίθεση αριστερής μερίδας που τη βρίσκει βίαια, έχει καταγράψει 198 τρόπους μη-βίαιης δράσης που έχουν μέχρι σήμερα γράψει ιστορία. Από τη γνωστή, απλή μέθοδο της πορείας διαμαρτυρίας, τη συλλογή υπογραφών και την ανάρτηση πανό, μέχρι τα εκτεταμένα εμπορικά μποϋκοτάζ και μαζική ανυπακοή, και μια ελληνική: «λυσιστρατική μη-δράση» (Lysistratic nonaction). 197 τρόποι δράσης + σεξουαλικό μποϋκοτάζ στους ηγέτες της στραβής κι’ ανάποδης κοινωνίας μας. Και όχι ξύλο, βόμβες και φωτιές, κατεβασμένες τζαμαρίες και δηλητηριασμένος αέρας από καμένους σκουπιδοτενεκέδες στις γειτονιές. Η δική μας βία δεν είναι απάντηση, αλλά τροφή στη βία των άλλων.
Σε επόμενη ανάρτηση θα μιλήσουμε για πετυχημένες περιπτώσεις μη-βίαιης πάλης.

Πανεπιστήμια για οικογενειάρχες ανθρώπους…

Διαβάζοντας τις αγανακτισμένες καταγγελίες ανώνυμων για τη ‘δυναστεία Χριστινάκη’ που διορίζει τα παιδιά και τους γαμπρούς της στο Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας του Πανεπιστήμιου Αθήνας, θυμήθηκα μια άσκηση που έκανα πριν μερικά χρόνια χαζεύοντας στο ίντερνετ. Κατέβασα από τον ιστότοπο του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης τον κατάλογο ΔΕΠ, απομόνωσα τα όμοια επώνυμα και τα έψαξα στον κατάλογο του ΟΤΕ. Τότε, το 2003, είχα βρει 16 καθηγητές διαφόρων βαθμίδων με συγγένεια μεταξύ τους. Είχαν δηλαδή αυτοί οι κύριοι και οι κυρίες πανεπιστημιακοί δάσκαλοι τα ιατρεία τους σε κοινή διεύθυνση με τους συγγενείς τους. Προχθές κατέβασα ξανά τον κατάλογο ΔΕΠ της Ιατρικής Θεσσαλονίκης και βρήκα 104 άτομα με ίδιο επώνυμο. Και δεν μιλάμε μόνο για κοινά επώνυμα (π.χ. Παπαδόπουλος), αλλά και για πολλά σπάνια που μάλλον σε συγγενείς περιορίζονται.

Είναι γνωστό άγνωστο ότι οι θέσεις διδακτικού προσωπικού φυλάσσονται για κάποια συγκεκριμένα βλαστάρια καθηγητών και στη συνέχεια προκηρύσσονται φωτογραφικά. Είναι επίσης γνωστό άγνωστο ότι το εκλεκτορικό σώμα αποτελείται από καθηγητές που προφανώς θα στηρίξουν το βλαστάρι του συναδέλφου, αφού κάποια στιγμή και εκείνοι στην ανάγκη του θα πέσουν…

Ο εντιμολογιώτατος λοιπόν καθηγητής κ. Χριστινάκης, δεν έκανε και κανένα έγκλημα. Έκανε ακριβώς ότι κάνουν όλοι οι συνάδελφοί του: τοποθέτησε την κόρη του και τον γαμπρό του, προωθεί τον έτερο γιό του και τον αδελφό του γαμπρού και προφανώς έπεται συνέχεια. Στο ίδιο άλλωστε τμήμα, της (αντι) Κοινωνικής Θεολογίας, μια άλλη καθηγήτρια, η κ. Γεωργοπούλου, έχει στο ίδιο τμήμα την κόρη της Διοτίμα Λιαντίνη καθηγήτρια με γνωστικό αντικείμενο τη μουσειοδιδακτική… Απλώς ο κ. Χριστινάκης ήταν άτυχος. Γιατί το τμήμα του έχει λίγα μέλη ΔΕΠ και όλοι όσοι φέρουν το σπάνιο όνομά του «καρφώνονται».

Και καλά το Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας που είναι προφανώς απαξιωμένο και άχρηστο στην κοινωνία. Με τις ιατρικές σχολές τι γίνεται; Όλους αυτούς τους γιους, γαμπρούς, κόρες και ξαδέλφες που καταλαμβάνουν πανεπιστημιακές θέσεις, οι οποίες έχουν κρατηθεί για τα μάτια τους μόνο, ποιος ακριβώς και πώς τους κρίνει; Στην Ιατρική Αθήνας, γνωστή καθηγήτρια έχει τοποθετήσει τον γιό της στην ίδια μάλιστα κλινική. Και εκείνη προφανώς θεωρεί απολύτως αυτονόητο το δικαίωμά της να προωθήσει τον γιό της στο «δικό της» πανεπιστήμιο.

Παράνομη ή όχι, αυτή η πρακτική βασιλεύει και λυμαίνεται το δημόσιο πανεπιστήμιο που τελικά μόνο ανοικτό στην κοινωνία δεν είναι. Και κανένας δεν ρισκάρει, κανένας δεν τη στηλιτεύει στα ίσα. Για τη Δεξιά, αυτοί οι νεπο-καθηγητές ίσως είναι φίλοι και σύμμαχοι βολεμένοι. Για την Αριστερά, η διάγνωση και στηλίτευση αυτού του κορυφαίου προβλήματος θα ισοδυναμούσε με ήττα στον απελπισμένο αγώνα της να καθαγιάσει το δημόσιο πανεπιστήμιο και να μεταθέσει όλα τα προβλήματά του στην έλλειψη κρατικής χρηματοδότησης. Έτσι, όλοι μένουμε παθητικοί θεατές ενός εγκλήματος που σιωπηλά σκοτώνει το δικό μας πανεπιστήμιο.

Τετάρτη, 4 Φεβρουαρίου 2009

Dress code για τις διαδηλώσεις;

Μέσα στην κοινωνική χύτρα που κοχλάζει από το βράδι της 6ης Δεκεμβρίου, όλοι βράζουμε και μιλάμε για όλα. Τις περισσότερες φορές εν θερμώ, γι’ αυτό και μάλλον δεν είναι η καλύτερη εποχή για προτάσεις.

Σε αυτή την κακή, καυτή και ανάποδη στιγμή, ήρθε και η έκκληση των ακαδημαϊκών, οι οποίοι προτείνουν «μέτρα αποκατάστασης της εμπιστοσύνης» που θα δείξουν την έξοδο από την κρίση. Αντιγράφω ένα από τα μέτρα που τράβηξαν την προσοχή μου και αφορά την «προστασία του δικαιώματος του συνέρχεσθαι με την ποινική δίωξη της χρήσης μεταμφιέσεων που επιτρέπουν τη διείσδυση ξένων στοιχείων στις συγκεντρώσεις και πορείες» (http://www.ngo.gr/petition.asp).

Προτείνουν λοιπόν οι διαπρεπείς πανεπιστημιακοί και μαζί τους εσχάτως και το καθόλα αξιοσέβαστο και διαπρεπές Ίδρυμα Μαραγκοπούλου για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου να χαρακτηρισθεί «ιδιώνυμο» αδίκημα η κουκούλα στις πορείες. Η νομοθετική πρόταση έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του ΙΜΔΑ στο http://www.mfhr.gr/archive/PK_koukouloforoi.doc Κατατέθηκε μάλιστα προχθές στη Βουλή και προβλέπει ποινή μέχρι ενός έτους σε όποιον κουκουλοφορεί κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων και μέχρι έξι μηνών (γιατί μικρότερη από τον απλό πολίτη) σε όποιον συνδέεται με σχέση υπαλλήλου ή αξιωματούχου με τον ευρύτερο δημόσιο τομέα (π.χ. αστυνομικό;). Και επειδή:

  1. μόλις πέσουν τα δακρυγόνα (συχνά εντελώς απρόκλητα) όλοι καλύπτουν το πρόσωπό τους
  2. ως γνωστόν οι «κουκουλοφόροι» φορούν την κουκούλα λίγο πριν αδικήσουν, δηλαδή αμέσως πριν ξεκινήσουν να τα σπάνε και να καίνε,
  3. είναι επίσης γνωστό ότι πολλοί, μα πάρα πολλοί "μπαχαλάκηδες" δεν φορούν κουκούλα όταν σπάνε και καίνε

θα παρανομεί όποιος κάνει τι ακριβώς; Όποιος φοράει μπουφάν ή μπλούζα με κουκούλα και όποιος κρατάει κράνος στο χέρι του; Μήπως θα ήταν καλύτερα να απαιτήσουμε όλοι μαζί εδώ και τώρα να απαγορευθεί τελείως στους καταστηματάρχες η εμπορία φούτερ και μπουφάν με κουκούλα, κασκόλ, κρανών και ολοπρόσωπων σκούφων; Να θεωρήσουμε επίσης δεδομένο ότι στις πορείες θα κυκλοφορεί ελεύθερα όποιος κρατάει κλομπ, ή σιδηρολοστό;

Αλήθεια, τι αποτέλεσμα περιμένουν, εκτός από τη χρήση αυτής της ρύθμισης εναντίον κάποιων που στην πραγματικότητα δεν θα έχουν αδικήσει; Αλήθεια, πώς θα αποδεικνύεται η κουκουλοφορία; Από μάρτυρες; Μάρτυρες αστυνομικούς; Αλήθεια, δεν θα είναι ανθρωπίνως πολύ πιο δίκαιο να συλληφθεί όποιος σπάει και καίει την ώρα που σπάει και καίει;

Τι ανταπόκριση περιμένουν όσοι στηρίζουν προτάσεις που προκαλούν είτε τη μία είτε την άλλη πλευρά; Μήπως περιμένουν «οι άλλοι» να δουν ξαφνικά το θείο φως και να μετανοήσουν; Ή μήπως θέλουν απλώς να πετύχουν αντισυσπειρώσεις των συστημάτων που τη βρίσκουν να πετούν πέτρες, σφαίρες και μολότωφ και να καταστρέφουν την πόλη ;

Εν θερμώ, όλες οι προτάσεις είναι καταδικασμένες ή να καούν στον πάτο της χύτρας ή να προκαλέσουν μεγαλύτερη αναταραχή.

Αισθάνομαι οργισμένη που σε αυτή την κοινωνικά δύσκολη και πολωμένη στιγμή μπορεί κάποιος εύκολα να θεωρήσει ότι βρίσκομαι από την πλευρά ανθρώπων που μισούν την κοινωνία και την πόλη και με σκοτεινά οράματα για το μέλλον όλων καταστρέφουν, κρυμμένοι πίσω από κουκούλες. Αισθάνομαι οργισμένη που αξιοσέβαστοι άνθρωποι των κοινωνικών αγώνων για την ειρήνη, τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη μη-βία συμπαρατάσσονται με ένα από τα δυο άκρα. Αισθάνομαι οργισμένη που βλέπω μια αρρωστημένη πόλωση παντού και δεν βλέπω φως πουθενά.

Τρίτη, 3 Φεβρουαρίου 2009

Γιατί η Αστυνομία έχει σήμα την ελιά;

«Μαμά, ξέρεις γιατί η Αστυνομία έχει σήμα ένα φυτό; Επειδή η δουλειά των αστυνόμων είναι να ξεριζώνουν τα δεντράκια που φυτεύουν οι άλλοι». Αυτή τη φοβερή δήλωση άκουσα για πρώτη φορά πριν λίγες μέρες από τον γιο μου που σήμερα είναι πεντέμισι χρονών και τον Απρίλιο του 2007 είδε τα ΜΑΤ να προπηλακίζουν οικογένειες που φύτευαν δεντράκια σε καταπατημένη από τον Πανελλήνιο ΓΣ έκταση του Πεδίου Άρεως και να ξεριζώνουν τα μικρά φυτά.

Μέσα στους τελευταίους μήνες, η κοινωνία μας ζει καταστάσεις παραλόγου, με μια Αστυνομία που δείχνει να βγαίνει εκτός ελέγχου. Τον φόνο του μικρού άμαχου μαθητή από αστυνομικό, λίγες μέρες πριν τα Χριστούγεννα, ακολούθησαν τόνοι από δακρυγόνα και ξύλο εναντίον δικαίων και αδίκων στις εξεγέρσεις του Δεκεμβρίου. Την αυγή του 2009 υποδέχεται η δολοφονική επίθεση εναντίον αστυνομικού στα Εξάρχεια, ως αντίποινα υποτίθεται στον φόνο του μαθητή. Και ο χημικός πόλεμος συνεχίστηκε, με νέφη δακρυγόνων κατά των διαμαρτυρόμενων για την κοπή των δέντρων στο παρκάκι της Πατησίων και κατά αγροτών που έφτασαν στον Πειραιά από την Κρήτη. Σήμερα μάλιστα, χημικό νέφος εκτοξεύθηκε εναντίον των ίδιων αγροτών, παρουσία αρχηγού κοινοβουλευτικού κόμματος που αποχώρησε δακρυσμένος...

Με την Αστυνομία να έχει χάσει πόντους και κοινωνικό έρεισμα, τα κόμματα της δικής μας Βουλής παρατάσσονται πίσω από τα δικά τους χαρακώματα, συζητώντας για το μέλλον της. Και καταλήγουμε πάλι ως κοινωνία στο τίποτα. Μια απ’ τα ίδια, αφού μάλλον θα περιοριστούμε στην απονομή ευσήμων ρητορείας σε εκείνους τους λαϊκούς αντιπροσώπους μας που θα κερδίσουν τα περισσότερα κουπόνια δημοσιότητας από τις επιδόσεις τους στο πολιτικό θέατρο της Βουλής.

Σημείωση: τη φωτογραφία οφείλω σε άγνωστο φωτογράφο που την ανέβασε στο μπλογκ http://ecoathens.gr

Δευτέρα, 2 Φεβρουαρίου 2009

Υπερασπιζόμαστε τις πράσινες ανάσες μας

Το αποκαρδιωτικό θέαμα με τα κουτσουρεμένα πρώην τεράστια δέντρα στο πρώην ζωογόνο συνοικιακό παρκάκι της Κύπρου και Πατησίων σίγουρα μας γεμίζει όλους με ερωτηματικά για την ηγεσία της πόλης. Τη Δημαρχία που βάζει στην ίδια πλάστιγγα τους υφιστάμενους λειτουργικούς και κοινόχρηστους πράσινους πνεύμονες της Αθήνας με έναν ιδιωτικό χώρο στάθμευσης. Μεγαλύτερη όμως ανησυχία γεννάει η υποψία ότι ο Δήμαρχος, όπως και πολλοί δυστυχώς πολιτικοί, υπολογίζουν ότι με την κοντή μνήμη μας, οι πολίτες γρήγορα θα ξεχάσουμε τα μεγάλα δέντρα που χάθηκαν και σε ένα – δυο χρόνια θα ευλογάμε το γρασίδι, τα δεντράκια και τα λουλούδια που θα στολίσουν την ταράτσα του νέου πάρκινγκ.

Το γεγονός ότι δεν θεωρείται αυτονόητη προτεραιότητα η προστασία των ήδη υφιστάμενων χώρων πρασίνου, δείχνει όμως και πόσο μακρύ δρόμο έχουμε ακόμα να διανύσουμε όσοι αγαπάμε την πόλη και νοιαζόμαστε για την πράσινη ανάσα της. Η πρόκληση είναι τεράστια για την κοινωνία των ευαίσθητων πολιτών και απαιτεί αποχή από ταυτίσεις με κόμματα και ιδεοληψίες, ομοψυχία, συνεργασίες και σοβαρό στρατηγικό σχεδιασμό για να αξιώσουμε με επιτυχία την τόσο αυτονόητη αλλά και τόσο θολή σήμερα ποιότητα ζωής.
Σημείωση: το κείμενο αυτό δημοσιεύθηκε ως παρέμβαση στην εφημερίδα ΑΥΓΗ της Κυριακής 1 Φεβρουαρίου