Σάββατο, 16 Μαΐου 2009

19 Μαΐου, των Ποντίων

Στα ψηλά βουνά, του Πόντου

Στις 19 Μαΐου μάλλον θα έχουμε μια μέρα σαν όλες τις άλλες. Όχι όμως για τους πόντιους που αυτή τη μέρα κάθε χρόνο θρηνούν τη μνήμη εκείνων που χάθηκαν από το 1916 μέχρι το 1923. Για κάποιο λόγο, αυτή τη μέρα τη νιώθω κάθε χρόνο κι’ εγώ να πέφτει βαριά, κι’ ας μην έχω καμία καταγωγή από κείνα τα φοβερά και ονειρεμένα μέρη.

Επισκέφθηκα την Τραπεζούντα και το Εθνικό Πάρκο της Χρυσής Κοιλάδας (Altındere Vadisi Milli Parkı) το 1997, συμμετέχοντας σε συμπόσιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τη Μαύρη Θάλασσα. Δώδεκα χρόνια μετά και εκείνη η πορεία προς την Παναγία Σουμελά, μέσα από ένα από τα ωραιότερα δάση που έχω δει ποτέ μου, είναι σκαμμένη στη μνήμη μου, λες και ήταν χθες. Σε υψόμετρο πάνω από χίλια μέτρα, αυτό το υγρό και συννεφιασμένο δάσος με ερυθρελάτη, καστανιές και πλατάνια στέκεται σχεδόν ανέγγιχτο από τον άνθρωπο, με μόνο ανθρώπινο οικοδόμημα το μοναστήρι που στα 1200 μέτρα βλέπεις να ξεπροβάλλει μέσα από το βουνό και τα σύννεφα. Όταν επιστρέψαμε στο λιμάνι της Τραπεζούντας, μας περίμενε ένας πατέρας με τα δυο του αγόρια, ντόπιος που μιλούσε ποντιακά και μας παρακαλούσε να τους πάρουμε μαζί μας στην Ελλάδα…

Από τότε διάβασα μια ντουζίνα βιβλία για την πονεμένη ιστορία του Πόντου. Γνώρισα και έναν γενναίο πόντιο συγγραφέα, τον Γιώργο Ανδρεάδη, του οποίου είχα την τύχη να μεταφράσω ένα βιβλίο στα αγγλικά. Με βαθύ ανθρωπισμό και λατρεία για τις ρίζες του, μακριά από εθνικισμούς και μίση για τους σφαγείς του λαού του, έγραψε ένα βιβλίο που όσες φορές και αν διαβάσω τα μάτια μου τρέχουν. Η «Ταμάμα» είναι η αληθινή ιστορία μιας μικρούλας από την Έσπιε της Μαύρης Θάλασσας. Ο αναγκαστικός ξεριζωμός βρήκε την Ταμάμα, την οικογένειά της και ακόμα 470 συγχωριανούς της να πορεύονται προς το άγνωστο μέσα στον σκληρό χειμώνα. Από τους 38 που επέζησαν, το κοριτσάκι κατέληξε σε ένα τουρκικό σπίτι, όπου και έζησε κρύβοντας την πραγματική, χριστιανική της ταυτότητα. Μέχρι που στα 60 της, όταν έπαθε εγκεφαλικό ξαναμιλάει τα ποντιακά και αποζητάει το χαμένο χωριό της. Ο γιος της θετής της αδελφής, που μέχρι τότε νόμιζε πως η ψυχομάνα του ήταν τούρκισσα, ξεκίνησε αγώνα να βρει τις αδελφές της Ταμάμας που ζούσαν στην Ελλάδα. Τις βρήκε, με τη βοήθεια του Γιώργου Ανδρεάδη.

Αυτή η τόσο άμεσα ανθρώπινη αφήγηση της ιστορίας της μικρούλας πόντιας κλείνει με μερικά λόγια που αγκαλιάζουν το δράμα όλων των ξεριζωμένων και πονεμένων από τους πολέμους, ποντίων και μη:

«Η ιστορία αυτή καταγράφηκε για όλους εσάς που θα ζήσετε μετά. Κανείς πόλεμος δεν υπήρξε ποτέ ευγενής. Όλοι οι πόλεμοι φέρνουν στην επιφάνεια ό,τι κακό κρύβει μέσα του ο άνθρωπος. Χειρότερη μορφή πολέμου, με τις μεγαλύτερες αγριότητες είναι: ο θρησκευτικός, ο εθνικιστικός, ο φυλετικός, ο εμφύλιος. Το κακό που έγινε εκείνα τα χρόνια στον Πόντο ήταν λίγο απ’ όλα αυτά. Ήταν και θρησκευτικός, ήταν και εθνικιστικός ήταν και φυλετικός ήταν και εμφύλιος.»

2 σχόλια:

Thomas Xomeritis είπε...

Θυμάμαι κάτι όμορφα slides από την παρουσιάση του ταξιδιού που μας είχες κάνει τότε. Σ'αυτό το ταξίδι δεν είναι που συναντήσατε και μια διαδήλωση των Γκρίζων Λύκων;

Θεοδoτα Ναντσου είπε...

Ναι, σε αυτό! Φοβερή εμπειρία οι γρίζοι λύκοι. Μας πετούσαν πέτρες και ακολουθούσαν το λεωφορείο μας με μια ορδή από μηχανάκια, κορνάροντας,βρίζοντας και με τα δάχτυλα σε σχηματισμό λύκου!
Μπράβο στη μνήμη σου ρε Thomas!